İş Sözleşmesinin Feshi ve İşçilik Alacakları

İş hukukunda fesih, sürekli borç ilişkisi doğuran iş sözleşmesini geleceğe etkili olarak sona erdiren tek taraflı irade beyanıdır. Feshin geçerliliği ve sonuçları, işlemin kim tarafından ve hangi gerekçeyle yapıldığına göre belirlenir.

İş Sözleşmesinin Sona Erme Biçimleri

Süreli fesih, belirsiz süreli sözleşmelerde İş Kanunu’nun 17. maddesindeki bildirim sürelerine uyularak yapılır. Haklı nedenle derhal fesih ise dürüstlük kuralı uyarınca iş ilişkisinin sürdürülmesinin taraflardan beklenemeyeceği durumlarda gündeme gelir. İşçinin haklı sebepleri 24. maddede, işverenin haklı sebepleri 25. maddede düzenlenmiştir.

Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatı için işçinin aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir yıl çalışması ve sözleşmenin kanunda tazminata hak kazandıran biçimde sona ermesi gerekir. Askerlik, emeklilik amacıyla ayrılma, yaş dışındaki emeklilik şartlarının tamamlanması ve kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması gibi bazı hâllerde işçinin kendi feshi de kıdem tazminatı doğurabilir. İşverenin İş Kanunu m. 25/II dışındaki fesihleri de koşulları varsa kıdem tazminatı gerektirir.

Giydirilmiş Brüt Ücret

Hesaplamada yalnız çıplak ücret değil; düzenli ikramiye ve primler, yol ve yemek yardımı ile süreklilik arz eden para veya para ile ölçülebilir menfaatler dikkate alınır. Yasal tavan her dönem güncellendiğinden fesih tarihindeki tutar esas alınmalıdır.

İhbar Tazminatı ve Bildirim Süreleri

İşçinin kıdemi	Bildirim süresi
6 aydan az	2 hafta
6 ay–1,5 yıl	4 hafta
1,5–3 yıl	6 hafta
3 yıldan fazla	8 hafta

Bu süreler asgari olup sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim süresine uymayan taraf karşı tarafa ihbar tazminatı ödeyebilir. İşveren bildirim süresinde işçiye ücret kesintisi olmaksızın günde en az iki saat yeni iş arama izni vermelidir.

Fazla Çalışma, Tatil ve İzin Alacakları

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve saatlik ücret yüzde elli zamlı ödenir. Sözleşmeyle daha düşük haftalık süre belirlenmişse 45 saate kadar olan bölüm fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye ayrıca bir günlük ücret ödenir.

En az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. İş sözleşmesi devam ederken izin yerine ücret talep edilemez; sözleşmenin sona ermesinde kullanılmayan izinler son çıplak brüt ücret üzerinden ödenir. Standart asgari izin süreleri bir–beş yıl için 14, beş–on beş yıl için 20, on beş yıldan fazla çalışma için 26 gündür. On sekiz yaş altı ve elli yaş üstü işçiler için süre yirmi günden az olamaz.

İspat Yükü ve Deliller

• Feshin geçerli veya haklı nedene dayandığını kural olarak işveren ispatlar.
• İşçi feshin başka bir nedene dayandığını ileri sürüyorsa bu iddiasını ispatlamalıdır.
• Ücretin ödendiği bordro, banka dekontu veya imzalı hesap pusulası gibi yazılı belgelerle işveren tarafından ispatlanır.
• Fazla çalışma ve tatil çalışması işyeri kayıtları, yazışmalar ve tanıklarla ispatlanabilir.
• Yıllık izinlerin kullandırıldığını gösterme yükü imzalı izin defteri veya eşdeğer belgeyle işverene aittir.

Zorunlu Arabuluculuk

İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. İşe iade bakımından fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Hak düşürücü süreler kaçırıldığında talep hakkı kaybedilebilir.

Zamanaşımı ve Faiz

Alacak	Genel süre
Kıdem tazminatı	5 yıl
İhbar tazminatı	5 yıl
Yıllık izin ücreti	5 yıl
Ücret ve fazla çalışma	5 yıl

Faiz türü alacağın niteliğine göre değişir. Kıdem tazminatında fesih tarihinden itibaren bankalarca uygulanan en yüksek mevduat faizi; ihbar ve yıllık izin ücretinde koşulları varsa temerrüt tarihinden itibaren yasal faiz uygulanır.

İş Güvencesi ve İşe İade

En az otuz işçinin çalıştığı işyerinde, en az altı aylık kıdemi bulunan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi diğer kanuni şartlarla iş güvencesinden yararlanabilir. Fesih işçinin yeterliliği, davranışı veya işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli sebebe dayanmalıdır.

Feshin geçersizliğine karar verilirse işçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurur. İşveren bir ay içinde işe başlatmazsa boşta geçen süre ücretine ek olarak mahkemenin belirlediği işe başlatmama tazminatı gündeme gelir.

Profesyonel Hukuki Desteğin Önemi

İşçilik alacakları, fesih, arabuluculuk ve işe iade süreçlerinde sürelerin ve delillerin doğru yönetilmesi kritik önemdedir. Konya’daki ofisimiz Türkiye’nin her yerindeki işçilik alacağı, tazminat ve iş hukukundan doğan uyuşmazlıklarda müvekkillerine destek sunmaktadır.